Το Νεόκαστρο η Νιόκαστρο είναι τοπική κοινότητα του δήμου Ναυπακτίας και βρίσκεται σε υψόμετρο 800 περίπου μέτρων. Η ονομασία Νεόκαστρο υποδηλώνει την ύπαρξη ενός παλαιότερου οικισμού σε άλλη θέση και τη μετεγκατάσταση στη συγκεκριμένη περιοχή. Ο χρόνος αυτής της μετεγκατάστασης δεν είναι εύκολο να προσδιοριστεί. Τα διαθέσιμα στοιχεία από την αρχαιοελληνική, τη ρωμαική και τη βυζαντινή εποχή είναι λιγοστά. Στη θέση Παλαιόκαστρα, βορειοδυτικά του σημερινού Νεοκάστρου, υπάρχουν ερείπια τείχους και νεκροταφείου που ανήκουν στην ελληνιστική εποχή .Από τα ευρήματα αυτά πιστοποιείται πως στην περιοχή υπήρχε οικισμός την περίοδο 300-200 π.Χ. Άλλα στοιχεία για την εποχή εκείνη δεν υπάρχουν. Η προφορική παράδοση έχει διασώσει ορισμένους ιδιαίτερα γοητευτικούς μύθους για την ιστορία του χωριού. Οι μύθοι αυτοί δεν είναι δυνατόν να επιβεβαιωθούν από τα υπάρχοντα στοιχεία.

Το χρονικό διάστημα από το 1025 έως το 1250 μ.Χ. πρέπει να χτίστηκε στο οχυρό που υπάρχει στη θέση Παλιοκάστελα καθώς και το μοναστήρι της παναγίας Φιλοθέου. Το μοναστήρι καταστράφηκε ολοσχερώς αλλά το πότε ακριβώς και από ποιους δεν είναι γνωστό. Το 1695 «ανεκαινίσθη εκ βαράθρων», όπως αναφέρεται σε σωζόμενη επιγραφή. Το μοναστήριδιαλύθηκε οριστικά με διάταγμα του βασιλιά Όθωνα το 1833. Ο ναός που υπάρχει σήμερα στο σημείο χτίστηκε στα τέλη του 19^ου η στις αρχές του 20^ου αιώνα. Από το παλιό καθολικό της μονή έχει σωθεί η Αγία Τράπεζα, η κόγχη του Ιερού βήματος και το δάπεδο.

Λίγο πριν την επανάσταση του 1821 ο Γάλλος περιηγητής Φραγκίσκος Πουκεβίλ περιόδευσε στην περιοχή της Ναυπακτίας. Στο έργο του, «ταξίδι στην Ελλάδα», αναφέρει το χωριό με την ονομασία Κουκιόκαστρο. Η ονομασία προήλθε είτε γιατί οι κάτοικοι καλλιεργούσαν πολλά κουκιά είτε γιατί τα σπίτια του χωριού ήταν λίγα, σαν «μετρημένα κουκιά». Ο πουκεβίλ αναφέρει πως στο χωριό κατοικούσαν τότε 10 οικογένειες.

Την περίοδο της επανάστασης του 1821 έγιναν στο Νεόκαστρο δυο μάχες, μία το 1823 και μια το 1824. Το 1827 ο πλαρχηγός Γιάννης Φαρμάκης ο Κραβαρίης συγκρούστηκε με ισχυρό τουρκικό απόσπασμα στην περιοχή της Παναγίας Φιλοθέου.  Στην επανάσταση έλαβαν μέρος αρκετοί Νιοκαστρίτες με πιο γνωστό τον Γιάννη Φαρμάκη τον Νιοκαστρίτη η Βενέτικο (δεν πρέπει να συγχέεται με τον συνονόματο οπλαρχηγό), ο οποίος πολέμησε στις πολιορκίες του Αντιρρίου και της Ναυπάκτου ενώ το 1826 ενίσχυσε τη φρουρά του Μεσολογγίου. Διασώθηκε κατά την έξοδο και στη συνέχεια ακολούθησε τον Γεώργιο Καραϊσκάκη. Πολέμησε στο πλευρό του Καραϊσκάκη στην Αράχοβα, στο Κερατσίνι, στο Φάληρο κ.α. Το 1828 τιμήθηκε με τον βαθμό του εκατόνταρχου ενώ το 1849 του απονεμήθηκε ο Αργυρός Σταυρός του Σωτήρος.

Το 1830 το χωριό είχε μόλις 18 κατοίκους αλλά τα επόμενα χρόνια ο πληθυσμός του αυξανόταν συνεχώς. Το 1901 ιδρύθηκε το δημοτικό σχολείο του χωριού. Αρχικά στεγάζονταν σε διάφορα σπίτια ώσπου το 1936 κατασκευάστηκε το κτίριο που σώζεται ως σήμερα. Το σχολείο, σε αντίθεση την συνήθη πρακτική, λειτουργούσε κανονικά και τους καλοκαιρινούς μήνες ενώ παρέμενε κλειστό από τον Δεκέμβριο έως τον Μάρτιο, την περίοδο που οι κάτοικοι του χωριού ξεχείμαζαν στη θέση Κουβαράδες.

Η έλλειψη αμαξιτού δρόμου και το δυσπρόσιτο της περιοχής είχε ως συνέπεια το χωριό να μην γνωρίσει γερμανική κατοχή την περίοδο 1941-1944, ενώ Ιταλοί στρατιώτες έκαναν την εμφάνισή τους μόνο μια η δύο φορές. Οι λόγοι που κράτησαν μακριά τους κατακτητές καθιστούσαν, ωστόσο, το χωριό ιδανικό σημείο για τους αντάρτες.

Στην απογραφή του 1951 το χωριό είχε 425 κατοίκους. Στις επόμενες δεκαετίες οι δύσκολες συνθήκες διαβίωσης οδήγησαν ένα μεγάλο μέρος των κατοίκων στην μετανάστευση είτε εσωτερική (κυρίως στο Λυγιά, στη Ρίζα κ.α.) είτε εξωτερική. Το 1961 οι κάτοικοι του χωριού είναι 211 και το 1971 μόλις 67. Το 1972 το δημοτικό σχολείο κλείνει οριστικά (ήδη από το 1963 δημοτικό σχολείο υπήρχε και στον Λυγιά). Το 1979 ιδρύθηκε η ανεξάρτητη κοινότητα Λυγιά.